Sommige ondernemers en bloggers denken dat bronvermelding beeldgebruik legaal maakt: zet de naam van de fotograaf eronder en het mag. Dat is een misvatting, en een dure. Naamsvermelding vervangt geen toestemming, en wie zonder licentie publiceert pleegt inbreuk, mét credit of zonder. Dit artikel legt uit waarom dat zo is, wat het misverstand veroorzaakt en hoe u beeld wél veilig gebruikt.
De misvatting: credit als betaalmiddel
Het auteursrecht is het uitsluitende recht van de maker om zijn werk openbaar te maken en te verveelvoudigen (artikel 1 Auteurswet). Uitsluitend betekent precies dat: alleen de fotograaf beslist of zijn foto ergens mag staan, en onder welke voorwaarden. Wie een foto op zijn website zet zonder die toestemming, maakt inbreuk. De vraag of er een naam bij staat, komt in die beoordeling helemaal niet voor.
De verwarring is wel verklaarbaar. Online wemelt het van de "gratis" beelden met de voorwaarde "vermeld de maker", en bij sommige licenties, zoals Creative Commons, is naamsvermelding inderdaad een voorwaarde. Maar dan is de volgorde: er ís een licentie, en die stelt naamsvermelding als eis. Zonder licentie valt er niets te vermelden; dan is de credit hooguit een keurig bordje op een gestolen fiets.
Naamsvermelding is een apart recht, geen vervangende betaling
Sterker nog: het recht op naamsvermelding bestaat náást het auteursrecht. Een maker kan zich verzetten tegen openbaarmaking van zijn werk zonder vermelding van zijn naam (artikel 25 Auteurswet). Dat betekent dat er twee losse verwijten mogelijk zijn: publiceren zonder toestemming, en publiceren zonder naam. Bronvermelding voorkomt alleen dat tweede verwijt. In schadeclaims werkt het dan ook zo: ontbreekt naast de toestemming ook nog de naamsvermelding, dan komt er een opslag bovenop de claim.
Hoe een claim is opgebouwd
Een auteursrechtclaim bestaat doorgaans uit de misgelopen licentievergoeding (wat het gebruik had gekost als u het netjes had geregeld) plus een opslag, bijvoorbeeld wegens het ontbreken van naamsvermelding. Bij de zaken die wij voor fotografen behandelen ligt het totaal gemiddeld rond de €650 per inbreuk. Met bronvermelding vervalt hooguit de opslag; de kern van de claim, gebruik zonder licentie, blijft volledig overeind.
Hetzelfde geldt op social media. Een foto van iemand anders reposten op het Instagram- of LinkedIn-account van uw bedrijf, met een welgemeende tag of credit naar de maker, is een openbaarmaking waarvoor u toestemming nodig heeft. De informele cultuur van delen en taggen verandert de wet niet. Gebruik de deelfuncties van het platform zelf, die de oorspronkelijke post intact laten, of vraag de maker gewoon even om toestemming; dat kost één bericht en voorkomt een claim.
Het citaatrecht is veel smaller dan u denkt
"Maar citeren met bronvermelding mag toch?" Klopt, en daar komt de tweede helft van het misverstand vandaan. De wet staat citeren toe in een aankondiging, beoordeling, polemiek of wetenschappelijke verhandeling, mits onder meer de bron en de naam van de maker worden vermeld (artikel 15a Auteurswet). Het citaat moet dan wel functioneel zijn: de foto moet onderwerp van uw tekst zijn of die inhoudelijk ondersteunen, en niet groter of prominenter dan voor dat doel nodig is.
Een recensie van een fototentoonstelling die één besproken werk toont: dat kan een citaat zijn. Een mooie sfeerfoto boven uw blogartikel omdat de pagina anders zo kaal oogt: dat is versiering, geen citaat, en de bronvermelding eronder verandert daar niets aan. Vrijwel al het beeldgebruik op commerciële websites valt in die tweede categorie.
Wat een inbreuk u kost
Wie een sommatie ontvangt, betaalt in de regel de licentievergoeding met opslag, zoals hierboven beschreven, en moet de foto verwijderen. Twee dingen die daarbij niet helpen: de foto snel offline halen maakt de inbreuk die al heeft plaatsgevonden niet ongedaan, en "ik wist het niet" is geen vrijbrief. Waarom dat laatste zo is, en waarom zulke claims geen geldklopperij zijn, leest u in ons artikel over de auteursrechtclaim van de fotograaf. Ook het verweer dat een leverancier of webdesigner de foto aanleverde, gaat niet op; wie publiceert is zelf verantwoordelijk.
Zo gebruikt u beeld wél veilig
- 1 Gebruik eigen beeld: foto's die u zelf maakt, zijn altijd veilig. Voor veel toepassingen is een eigen foto bovendien onderscheidender dan stockbeeld.
- 2 Koop een licentie en bewaar het bewijs: bij stockbureaus of rechtstreeks bij de fotograaf. Bewaar factuur en licentievoorwaarden; bij een claim jaren later is dat uw verweer.
- 3 Lees de voorwaarden van "gratis" beeld: ook bij gratis stocksites en Creative Commons gelden voorwaarden, zoals verplichte naamsvermelding of een verbod op commercieel gebruik. Niet naleven betekent alsnog inbreuk.
- 4 Leg vast wie wat heeft geregeld: laat uw webbouwer of marketingbureau bevestigen dat gebruikte beelden gelicentieerd zijn. U blijft als publicist aanspreekbaar, maar u kunt de schade dan wel doorleggen.
En andersom: wordt úw werk met "bronvermelding" gebruikt?
Bent u zelf fotograaf of illustrator en ziet u uw werk opduiken met een welwillende credit eronder? Dan weet u na dit artikel precies wat dat waard is: niets, zolang u geen toestemming heeft gegeven. U heeft recht op een vergoeding. Met onze gratis tool REX Reverse Image Search ontdekt u waar uw foto's online staan en start u met één klik een claim, op basis van No Cure No Pay.
Uw foto's, uw geld
Upload uw portfolio naar REX en ontdek waar uw werk wordt gebruikt. Gevonden inbreuken claimen wij voor u, gemiddeld rond de €650 per inbreuk.
Ontdek REXVeelgestelde vragen
Nee. Voor elk gebruik heeft u toestemming van de maker nodig, meestal in de vorm van een licentie. Naamsvermelding is een aanvullende verplichting die bij sommige licenties hoort, geen vervanging van de licentie zelf.
Vrijwel nooit. Een citaat vereist dat de foto onderwerp is van uw tekst of die inhoudelijk ondersteunt, bijvoorbeeld in een recensie of beschouwing over dat werk. Een foto als illustratie of sfeerbeeld is geen citaat, ook niet met bronvermelding.
Verwijderen is verstandig en wordt vrijwel altijd geëist, maar het maakt de inbreuk die al heeft plaatsgevonden niet ongedaan. De vergoeding voor het gebruik dat al is geweest, blijft verschuldigd.
Ja, de inbreuk vindt plaats op uw website en u bent daarop aanspreekbaar. Wel kunt u de schade mogelijk verhalen op de webbouwer als die de foto zonder licentie heeft aangeleverd. Leg afspraken over beeldrechten daarom vooraf schriftelijk vast.
Conclusie
Bronvermelding is een voorwaarde die bij een licentie kan horen, geen vervanging ervan. Zonder toestemming van de maker is elk gebruik inbreuk, en de credit eronder scheelt hooguit de opslag bovenop een claim die gemiddeld rond de €650 per inbreuk ligt. Veilig beeldgebruik begint dus bij de licentie, niet bij het bijschrift.
Bent u maker en wordt uw werk zonder toestemming gebruikt, met of zonder uw naam erbij? Meld de inbreuk via onze pagina over auteursrecht-handhaving of laat REX uw portfolio automatisch bewaken. Wij claimen op basis van No Cure No Pay en verhalen onze kosten op de inbreukmaker.
Gepubliceerd op
